پیسی (برص) علائم، انواع، علل و روشهای درمان و پیشگیری کامل, پیسی که به آن برص یا ویتیلیگو نیز میگویند، یک بیماری پوستی است که در آن سلولهای تولیدکننده رنگدانه به نام ملانوسیتها از کار میافتند یا تخریب میشوند. در نتیجه پوست رنگ طبیعی خود را از دست داده و لکههای سفید یا روشنتر روی سطح بدن ظاهر میشوند.
این لکهها معمولاً از نواحی معرض نور خورشید مانند دستها، صورت، پیشانی و پاها آغاز شده و میتوانند به سایر بخشها از جمله غشای مخاطی دهان، بینی و ناحیه تناسلی نیز گسترش یابند.
انواع پیسی و تفاوتهای آنها پزشکان پیسی را به دو دسته اصلی تقسیم میکنند نوع قطعهای (سگمنتال) و نوع غیرقطعهای (نانسگمنتال). در نوع غیرقطعهای که شایعترین فرم است، لکهها به صورت متقارن در دو طرف بدن دیده میشوند و پیشرفت آنها معمولاً کندتر است.
این دسته شامل زیرنوعهایی مانند عمومی (لکههای پراکنده در بدنه)، مخاطی (تأثیر بر بینی و دهان)، متمرکز (محدود به یک ناحیه)، تریکوم (سه ناحیه رنگی متمایز)، سراسری (بیش از هشتاد درصد پوست) و کانونی (لکههای کوچک و ثابت) میشود.
ا به پیسی علت دقیق پیسی هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، خودایمنی و محیطی در بروز آن نقش دارد.
سیستم ایمنی به اشتباه ملانوسیتها را هدف حمله قرار میدهد و آنها را تخریب میکند. بیش از سی جهش ژنتیکی شناسایی شده که احتمال ابتلا را بالا میبرند. همچنین استرس شدید جسمی یا روانی، سوختگیهای ناشی از اشعه ماوراء بنفش و تماس با سموم شیمیایی میتوانند به عنوان محرکهای محیطی عمل کرده و بیماری را آغاز یا تشدید کنند.
افرادی که دچار بیماریهای خودایمنی دیگری مانند کمکاری تیروئید، دیابت نوع یک یا کمخونی هستند، در گروه ریسک بالاتری قرار دارند. علائم و نشانههای بالینی نمایه اصلی بیماری، ظاهر شدن ماکولها (لکههای کوچکتر از یک سانتیمتر) یا پلاکها (بزرگتر از یک سانتیمتر) بیرنگ روی پوست است. این نواحی میتوانند در هر نقطه از بدن از جمله بازوها، سوراخهای بینی، غشای مخاطی لبها و ناحیه تناسلی رخ دهند.
موهای روی نواحی دچار نیز به رنگ سفید، نقرهای یا خاکستری در میآیند. برخی بیماران پیش از بیرنگ شدن پوست، خارش موضعی تجربه میکنند. شدت علائم از لکههای محدود و خفیف تا لیوو گسترده پوست متغیر است. عوارض و پیامدهای احتمالی با وجود اینکه پیسی یک مسئله زیبایی است، میتواند عوارضی داشته باشد. فقدان ملانین باعث میشود پوست دچار در برابر اشعه خورشید حساستر شده و به راحتی سوخته میشود.
ناهنجاریهای رنگی در عنبیه و شبکیه چشم نیز گزارش شده، هرچند معمولاً بینایی را تحت تأثیر نمیگذارند. احتمال همروزی با سایر بیماریهای خودایمنی افزایش یافته است. از منظر روانی، بسیاری از بیماران دچار کاهش اعتماد به نفس، اضطراب، افسردگی و انزوا میشوند که ضرورت پشتیبانی روانشناسی را دوچندان میکند. التهاب و خشکی پوست از دیگر پیامدهای احتمالی هستند.
روشهای تشخیص و تشخیص تفریقی تشخیص معمولاً با معاینه קלینیکی و استفاده از لامپ وود (نور ماوراء بنفش) که لکهها را درخشان میکند، انجام میشود. پزشک سابقه پزشکی و خانوادگی را بررسی کرده و در صورت نیاز بیوپسی پوست یا آزمایش خون برای ارزیابی عملکرد تیروئید، قند خون و سطح ویتامینها درخواست میکند.
بیماریهایی مانند لوسمی شیمیایی، تینه ورسیکولور، آلبینیسم و پیتریازیس آلبا میتوانند شبیه پیسی به نظر برسند و باید در تشخیص تفریقی در نظر گرفته شوند. گزینههای درمانی موجود از آنجا که پیسی به سلامت جسمی آسیب نمیزند، درمان الزامی نیست، اما برای بهبود ظاهر و کنترل پیشرفت، روشهای متعددی وجود دارد.
دارودرمانی شامل کورتیکواستروئیدهای موضعی، مهارکنندههای کلسینورین (تاکرولیموس، پیمکرولیموس)، مهارکنندههای مسیر JAK و آنالوگهای ویتامین دی (کلسیپوترین) میتواند بازر را ترغیب کند. نوردرمانی با اشعه UVB باند باریک یا لیزر اکسیمر، و ترکیب پالن خوراکی با UVA (PUVA) برای نواحی گسترده موثر است. در موارد مقاوم، جراحیهایی مانند پیوند پوستی، پیوند تاول و انتقال ملانوسیتهای کشتشده گزینههای قابل اجرا هستند.
رنگزدایی با مونوبنزن برای بیماران با لیوو بسیار گسترده (بیش از پنجاه درصد پوست) در نظر گرفته میشود. مشاوره روانی برای مقابله با اثرات روانی بیماری بخش جداییناپذیر برنامه درمانی است. پیشگیری و مدیریت سبک زندگی چون علت دقیق ناشناخته است، پیشگیری مطلق امکانپذیر نیست، اما اقداماتی میتواند پیشرفت را کند کند.
استفاده مرتب از ضدآفتاب با SPF بالا، پوشیدن لباسهای محافظ، اجتناب از سوختن پوست، مدیریت استرس، پرهیز از تماس با مواد شیمیایی مهاجم و مراقبت از پوست در برابر تروماتیکهای فیزیکی توصیه میشود. تغذیه متعادل و غنی از آنتیاکسیدانها نیز میتواند از سلامت پوست حمایت کند. پاسخ به سوالات متداول آیا پیسی ژنتیکی است؟ بله، حدود سی درصد بیماران سابقه خانوادگی مثبت دارند و ژنتیک نقش مهمی در استعداد ابتلا ایفا میکند.
آیا پیسی دردناک یا واگیردار است؟ خیر، پیسی نه دردناک است و نه از طریق تماس یا هوا به فرد دیگر منتقل میشود. آیا رنگ پوست با درمان به طور کامل برمیگردد؟ در ده تا بیست درصد موارد، بازر کامل یا نسبی رخ میدهد، به ویژه اگر بیماری پیش از بیست سالگی آغاز شده، پیشرفت سریع نداشته و صورت درگیر نباشد. در سنین بالاتر و درگیر شدن لبها، اندامها و دستها، پیشبینی بازر سختتر است. چگونه میتوان لکهها را موقتاً پنهان کرد؟
استفاده از ضدآفتاب رنگی، کرمهای پوششی پزشکی (کموفلاژ)، رنگ مو و در موارد خاص تتوهای پزشکی میتواند تفاوت رنگ را ماسک کند. تفاوت پیسی و پیبالدیسم چیست؟ پیبالدیسم یک بیماری ژنتیکی مادرزادی است که در آن از تولد ملانوسیت در نواحی خاص وجود ندارد، در حالی که پیسی در طول زندگی ناشی از تخریب ملانوسیتهای موجود رخ میدهد.
نکته پایانی پیسی بیماری قابل کنترل است که با تشخیص زودرس، درمان مناسب و پشتیبانی روانی، میتوان پیشرفت آن را مهار کرد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید. در صورت مشاهده لکههای بیعلت سفید روی پوست، مراجعه به متخصص پوست برای ارزیابی و برنامهریزی درمانی توصیه میشود.
