پاپ فرانسیس و دایره اخلاق: چه کسی باید شود؟

هزاران نفر برای جشن عید پاک در میدان سنت پیتر گرد آمده بودند و نمی‌دانستند پاپ ساعات پایانی عمر خود را می‌گذراند. پاپ فرانسیس، ضعیف اما مصمم، آخرین ساعات عمر خود را به دیدار با معاون رئیس‌جمهور آمریکا، جی.دی. ونس و گفت و گویی درمورد دایره اخلاق، مهربانی و انسانیت اختصاص داد.

در ظاهر، این ملاقات یک حرکت دیپلماتیک ساده به‌نظر می‌رسید. اما در باطن آن، گفت‌وگویی عمیق‌تر و بسیار مهم‌تر درمورد آینده شفقت انسانی در جریان بود.

🔗 بیشتر بخوانید: ۱۰ شخصیت خودشیفته تاریخ: از هیتلر و ستالین تا کانیه وست و مدونا_ساحل دانش

این ملاقات به دنبال نامه‌ی پرشور پاپ به اسقف‌های آمریکا صورت گرفت؛ نامه‌ای که پیامی روشن داشت: نگرانی اخلاقی نباید به مرزها، تابعیت یا نزدیکی جغرافیایی محدود باشد. در دنیایی که اکثر ما می‌خواهیم فقط به «خodi-ha» اهمیت بدهیم، پاپ فرانسیس ما را دعوت کرد تا تصویری بزرگ‌تر، شجاعانه‌تر و در نهایت انسانی‌تر را در ذهن مجسم کنیم.

دلنشین اینجا است که علم مدرن با میراث‌دار یکی از کهن‌ترین ادیان الهی و اصول اخلاقی او هم‌نظر است.

🔗 بیشتر بخوانید: پاپ فرانسیس و قضیه گستره دایره اخلاق: باید دلواپس چه افرادی باشیم؟_ساحل دانش

دیدگاه ونس: هرم نگرانی اخلاقی و مهربانی

دیدگاه ونس نماینده ساختار سنتی و تقریباً غریزی از وفاداری است. استدلال ونس این است: عشق باید ابتدا از خانواده آغاز شود، سپس به جامعه‌ی محلی گسترش یابد، سپس به ملت، و تنها بعد از آن به بقیه‌ی جهان برسد. این دیدگاه قابل مدیریت و امین است و برای گروه مهمی از مردم آسایش‌بخش و درست است.

اما همان‌طور که تاریخ نشان داده، راحت‌ترین راه همیشه بهترین راه نیست. پاپ فرانسیس این سلسله‌مراتب را به چالش کشید و هشدار داد که نگرانی محدود به دایره‌های کوچک می‌تواند به بی‌تفاوتی، طرد یا حتی نتایج بدتری منجر شود.

او با قاطعیت خبر داد که کرامت هر انسان با انسان دیگر برابر است؛ چه همسایه‌ی روبرویی و چه پناهجو در آن‌سوی دریاها.

احتمالا فکر کنید این سخن فقط یک آرمان اخلاقی است، اما نه! این نگاه یک الزام برای پیشرفت بشریت است.

هنگامی علم، جانب شفقت را می‌گیرد

تحقیقات روانشناسی اخلاقی به‌صورت فزاینده‌ای از دیدگاه پاپ فرانسیس حمایت می‌کنند. مطالعات نشان می‌دهند که انسان‌ها capables هستند دایره‌های اخلاقی بسیار انعطاف‌پذیر داشته باشند. ما از نظر زیستی ناچاریم تا ابد فقط به نزدیکان خود اهمیت بدهیم.

به‌عنوان مثال، ایده‌ی «دایره‌ی در حال گسترش» که نخستین بار توسط فیلسوف معروف، پیتر سینگر مطرح شد از این نظر پاپ همای می‌کند.

دایره در حال گسترش به ما می‌گوید جوامع انسانی چطور کم‌کم نگرانی اخلاقی خود را از خانواده به جوامع، ملت‌ها و حتی حیوانات گسترش داده‌اند. ونس به این الگو اشاره کرد، اما نتیجه‌گیری متغیری داشت: به‌نظر ونس باید در همان قدم‌های اول متوقف شد.

سینگر، همچون پاپ فرانسیس، ما را تشویق می‌کند که فراتر برویم. او می‌خواهد ما با بهره‌گیری از عقل و همدلی، مرزهای شفقت خود را حتی تا موجوداتی که نمی‌شناسیم، گسترش دهیم.

سرچشمه بی‌پایان همدلی

یکی از بزرگ‌ترین افتراهای مربوط به همدلی این است که منابع انسانی برای همدلی محدود است. این یعنی اگر بیش از حد به غریبه‌ها محبت کنیم، برای خانواده و جامعه‌ی خود محبت کمتری خواهیم داشت.

اما تحقیقات، تصویری بسیار امیدبخش‌تر ارائه خواهند داد.

در آزمایش‌های دکتر ابیگیل مارش، پژوهشگر برجسته‌ی روانشناسی، افرادی که به شکل بسیار زیاد به غریبه‌ها پشتیبانی می‌کنند، عشق و دقت بسیار زیادی به خانواده‌های خود دارند. با این کار همدلی آن‌ها افت نشkas نمی‌شود، بلکه زیادتر می‌شود. تحقیقات فرد دیگری نیز نشان داده‌اند که هنگامی افراد باور می‌کنند که همدلی بی‌پایان است، بدون افت محبت به نزدیکان به دیگران هم عشق می‌ورزند.

این یافته‌ها انقلابیه در افترایی است که به نام حقیقت باور کردیم. دیگر ملزم نیست همدلی را یک بازی با حاصل جمع صفر ببینیم. همان‌طور که آدم‌های قدیم می‌گفتند محبت، با تقسیم شدن، کم نمی‌شود؛ بلکه زیادتر می‌شود.

رشد اخلاقی، مسیر خطی نیست

یکی دیگر از بینش‌های کلیدی روانشناسی این است که رشد اخلاقی لزوماً یک مسیر خطی و ساده نیست. برخلاف آنچه ونس توصیف می‌کند، اینطور نیست که حتماً «ابتدا خانواده، سپس همسایه و سپس جهان» را دوست بداریم.

تحقیقات روی کودکان نشان می‌دهد که نگرانی اخلاقی زیادتر با رشد، کم‌تر می‌شود نه زیادتر. گاهی اوقات، کودکان هر چه بزرگ‌تر شوند، در ابراز همدلی انتخابی‌تر عمل می‌کنند.

بزرگسالان نیز الگوهای عجیبی نشان خواهند داد: برای مثال، امکان‌پذیر فردی برای حیوان خانگی خود ارزش اخلاقی بیشتری قائل شود تا برای یک انسان خسته و رنجور.

این یافته‌ها مشخص می‌کند که نگرانی اخلاقی لزوماً بر پایهٔ الگوهای قابل پیش‌ prophylaxis گسترش نمی‌یابد.

نگاه پاپ فرانسیس مبنی بر جهش نگرانی اخلاقی در دایره‌های گسترده، کاملاً با این شواهد همخوانی دارد.

همکاری، نیروی برتر ماست

در قلب این گفت‌وگو، یک ایده‌ی اساسی نهفته است: انسان‌ها به این علت گونه غالب زمین نشدند که با یکدیگر رقابت کردند؛ بلکه به این علت موفق شدند که به هم پشتیبانی کردند.

اجداد ما به این علت زنده ماندند و پیشرفت کردند که توانستند فراتر از خانواده‌های خود، به دیگران مطمئن و با آن‌ها همدلی کنند. فرگشت، آن‌هایی را که می‌توانستند بزرگ‌تر فکر کنند و گسترده‌تر حس کنند، مورد لطف قرار داد.

هنگامی اخلاق را همانند یک کیک کوچک ببینیم که هر تکه‌اش به فرد دیگر داده شود از سهم خودمان کم می‌شود، در واقع به نیروی مهم بقای خود خیانت کرده‌ایم.

عظمت واقعی اخلاقی در درک این است که با بالا بردن دیگران، خودمان نیز رشد می‌کنیم.

میراث نهایی پاپ فرانسیس

پاپ فرانسیس، در روزهای آخر عمرش، پیامی به جهان داد که هیچ‌گاه نمی‌توان ارزشش را نادیده گرفت. مطلب او این بود: امروز جهان در یک نقطه‌ی عطف قرار دارد. می‌توانیم در دایره‌های کوچک‌تر و ترسناک‌تر فرو برویم، یا شجاعانه به‌سوی گسترش همدلی قدم برداریم.

فراخوان او به ما یادآوری می‌کند که آینده، آن افرادی است که باور دارند کرامت انسان‌ها بی‌قید و شرط است و شفقت، بدون مرز است.

برگرفته از: Psychology Today