هارپ چیست؟ تکنولوژی گرم‌سازی یونوسفر در آلاسکا و پاسخ به شایعات توطئه

به گزارش خبرگزاری علمی، تکنولوژی هارپ که مخفف عبارت برنامه تحقیقاتی شفق فعال با فرکانس بالا است، یکی از پیشرفته‌ترین مراکز مطالعه لایه‌های بالایی اتمسفر زمین محسوب می‌شود.

ماشین‌آلای هارپ در آلاسکا چگونه کار می‌کند؟

این مرکز تحقیقاتی در ایالت آلاسکا واقع شده و شامل آرایه‌ای از ۱۸۰ آنتن فرستنده است که در مساحتی بالغ بر ۱۳ هکتار قرار گرفته‌اند. این آنتنها به مجموعه‌ای از ژنراتور‌های قدرتمند متصل شده‌اند که در مجموع توانی معادل ۳٫۶ مگاوات تولید می‌کنند. انرژی تولیدی به صورت امواج الک‌ترومغناطیسی در باند فرکانس ۲٫۷ تا ۱۰ مگاهرتز از طریق آنتنها به سمت آسمان و لایه یونوسفر پرتاب می‌شود.

به زبان ساده، هارپ در عمل یک گرم‌کننده عظیم برقی در مقیاس اتمسفری است. همان‌طور که بخاری برقی هوای اتاق را داغ می‌کند، هارپ نیز انرژی الک‌ترومغناطیسی خود را متمرکز بر یک بخش کوچک از یونوسفر می‌کند تا دما و تراکم یون‌سازی در آن ناحیه به صورت موقت افزایش یابد.

لایه یونوسفر چیست و در کجا قرار دارد؟

پروژه هارپ و مطالعه لایه یونوسفر
<figcaption id="caption-attachment-261578" class="wp-caption-text"لایه یونوسفر در بیرونی‌ترین بخش جو زمین قرار دارد

یونوسفر یا یون‌کره یکی از لایه‌های حیاتی جو زمین است که تقریبا از ارتفاع ۵۰ کیلوم‌تری سطح زمین آغاز شده و تا حدود ۵۰۰ کیلوم‌تری ادامه می‌یابد. این لایه مانند کمر‌بندی دور تا دور سیاره ما می‌پیچد. برخورد پرتو‌های پرانرژی خورشید، به ویژه اشعه فرا‌بنفش، باعث می‌شود اتم‌های گاز‌های این لایه الک‌ترون‌های خود را از دست داده و به یون‌های بار مثبت تبدیل شوند. وجود ‌های آزاد و یون‌ها، یونوسفر را به مدیومی مبدل کرده که می‌تواند امواج رادیویی را بازتاب دهد.

نقش حیاتی یونوسفر در مخابرات جهانی

اهمیت اصلی یونوسفر در برقراری ارتباطات رادیویی و مخابرات راه‌دور نهفته است. از آنجا که زمین گرد است و گیرنده‌های دور در خط دید مستقیم فرستنده قرار ندارند، امواج رادیویی با فرکانس پایین (مانند سیگنال‌های تلفن همراه و امواج کوتاه) از ایستگاه‌های فرستنده به سمت آسمان ارسال می‌شوند. این امواج به لایه یونوسفر برخورد کرده، در محدوده وسیعی بازتاب داده شده و به ایستگاه‌های گیرنده و در نهایت به تلفن‌های همراه کاربران می‌رسند. بدون این مکانیزم طبیعی، ارتباطات بین قاره‌ای به شکل فعلی امکان‌پذیر نبود.

کاربرد لایه یونوسفر

هارپ ابزار دقیق برای مطالعه پدیده‌های یونوسفر

پرسش اصلی این است که چرا محققان با هارپ یونوسفر را گرم می‌کنند؟ طوفان‌های خورشیدی گاهی باعث آشوب و ناپایداری در این لایه شده و منجر به اختلال‌های شدید در سیستم‌های مخابراتی، ناوبری و راداری می‌شوند. با استفاده از آنتنهای هارپ، محققان می‌توانند در مقیاسی که می‌لیون‌ها بار کوچک‌تر از طوفان‌های طبیعی خورشیدی است، امواج پرانرژی را به سمت ناحیه‌ای محدود از یونوسفر بفرستند تا تحریک و داغ‌سازی موقت ایجاد کنند. سپس دستگاه‌های اندازه‌گیری حساس در مرکز هارپ، تغییرات و تحولات حاصل در یونوسفر را با دقت بالا رصد و ثبت می‌کنند. این رویکرد به دانشمندان امکان می‌دهد تا فیزیک یونوسفر و واکنش آن به تحریکات بیرونی را بهتر درک کنند و مدل‌های پیش‌بینی اختلال‌های ارتباطی را بهینه سازند.

تاریخچه ساخت و توسعه پروژه هارپ

سازمانده‌ی پروژه هارپ در سال ۱۹۹۳ می‌لادی آغاز گردید. تنها یک سال پس از آن، در زمستان ۱۹۹۴، مرکز با ۱۸ آنتن و توان ۳۶۰ کیلوات عملیاتی شد. روند توسعه در سال‌های پی‌آینده تداوم یافت تا در سال ۱۹۹۹ تعداد آنتنها به ۴۸ عدد رسید و تجهیزات اندازه‌گیری پیشرفته‌تری نیز اضافه گردید. در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۰۶، آرایه آنتنها به حداکثر طراحی شده یعنی ۱۸۰ آنتن با توان کل ۳٫۶ مگاوات کامل شد.

سرمایه‌گذاری و بهره‌برداری اولیه این پروژه بر عهده دو نیروی هوایی و دریایی ایالات متحده آمریکا بود. این دو ارگان نظامی برای اولین بار طرح ساخت هارپ را به عنوان یک برنامه تحقیقاتی استراتژیک پیشن‌هاد دادند.

چرا ارتش آمریکا در ساخت هارپ سرمایه‌گذاری کرد؟

حضور نیرو‌های نظامی در این پروژه اگرچه الأرضية برای طرح نظریه‌های توطئه فراهم آورده، اما انگیزه اصلی کاملا علمی و عملیاتی بوده است. همان‌طور که اشاره شد، پایداری یونوسفر برای ارتباطات نظامی حیاتی است. در حالی که اختلال کوتاه‌مدت در تلفن‌های شهروندان قابل تحمل است، اما قطع یا ناپایداری ارتباطات رزمی در لحظه‌های بحرانی عواقب استراتژیک دارد. بنابراین نیروی هوایی و دریایی آمریکا با مطالعه عمیق یونوسفر، کوشیده‌اند سیستم‌های مخابراتی، ناوبری و رادار خود را در برابر اختلال‌های احتمالی ناشی از فعالیت خورشیدی مقاوم‌تر و مطمئن‌تر سازند.

نکته مهم این است که پروژه هارپ هرگز محرمانه نبوده و تمام داده‌ها و نتایج تحقیقاتی آن از روز اول در محافل علمی جهانی در دسترس قرار داشته است. از سال ۲۰۱۵ می‌لادی، مدیریت و مالکیت هارپ به دانشگاه فیربنکس آلاسکا واگذار شده و اکنون به عنوان یک مرکز تحقیقاتی آکادمیک و غیر‌نظامی فعالیت می‌کند.

تکنولوژی هارپ و نظریه‌های توطئه بی‌پایه

ترکیب حضور نظامیان به عنوان سرمایه‌گذار اولیه و ماهیت آزمایش‌های هارپ، باعث شده تا این مرکز از زمان احداث تا به امروز هدف نظریه‌های توطئه متعدد قرار گیرد. یکی از مشهور‌ترین این ادعا‌ها توسط هوگو چاوز، رئیس‌جمهور پیشین ونزوئلا، در سال ۲۰۱۰ مطرح شد که زلزله مخرب هائیتی را کار هارپ دانست. در فضای مجازی فارسی‌زبان نیز برخی رویداد‌های طبیعی مانند زلزله‌ها، طوفان‌ها و سیل‌ها به این پروژه نسبت داده شده‌اند. کنترل ذهن و مهندسی آب‌وهوا نیز از دیگر اتهامات بی‌پایه وارده به هارپ هستند.

هارپ و ادعای ایجاد زلزله بررسی علمی

واقعیت علمی این است که هیچیک از این نظریه‌ها پایه علمی و حتی منطقی ندارند. چگونه یک آرایه فرستنده با توان ۳٫۶ مگاوات که انرژی خود را به سمت بالا (آسمان) منتشر می‌کند، می‌تواند باعث لرزش در عمق کرسی زمین شود؟ انرژی لازم برای ایجاد زلزله‌ای به بزرگی ۶٫۵ ریش‌تر معادل انفجار ۴٫۵ می‌لیون تن تی‌ان‌تی (TNT) برآورد می‌شود. حتی برای زلزله ۵ ریش‌تری نیز انرژی معادل حدود ۳۱ هزار تن تی‌ان‌تی مورد نیاز است. توان ۳٫۶ مگاواتی هارپ در مقایسه با این اعداد یک، قابل تجاهل است. علاوه بر این، بخش قابل توجه‌ی از این توان محدود به صورت گرما در بدنه آنتنها و هوا‌های اطراف هدر می‌رود. بنابراین ادعای ایجاد زلزله توسط هارپ فاقد هر‌گونه مبنای فیزیکی است.

هارپ و شایعه کنترل آب‌وهوا تحلیل واقعیتی

در مورد ادعای مهندسی آب‌وهوا نیز باید تأکید کرد که سامانه اقلیمی زمین مجموعه‌ای فوق‌العاده پیچیده و گسترده است که در آن هزاران متغیر بزرگ و کوچک با یکدیگر در تعاملند. امکان ندارد یک مرکز تحقیقاتی محدود در گوشه‌ای از جهان با توان نسبتا کم، بتواند این سیستم کلان را برای دستیابی به هدف خاصی هدایت کند. تا به امروز بشر نتوانسته است با مداخله فناوری، آب‌وهوا را به شکل کنترل‌شده تغییر دهد. مثال بارز، پروژه‌های باروری ابر‌ها است که بر دهه‌ها تلاش، در اکثر نقاط جهان به دلیل اثربخشی محدود و عدم قطعیت بالا، کنار گذاشته شده‌اند. وقتی حتی وادار کردن ابر‌ها به بارش در مقیاس محلی امکان‌پذیر نیست، چگونه می‌توان انتظار کنترل پدیده‌های عظیم مانند طوفان‌ها، توفان‌ها یا تغییر اقلیم را داشت؟

نتیجه‌گیری هارپ، پنجره‌ای به فیزیک اتمسفر

دانش بشر در مورد اتمسفر و نقش حیاتی آن در حیات همچنان در حال توسعه و تکامل است. هارپ تنها یکی از مراکز تخصصی مطالعه لایه‌های بالا جو زمین محسوب می‌شود، اما به دلیل توان مکانیکی و دقت اندازه‌گیری‌های بی‌نظیر، در نوع خود منحصر به فرد و از مهم‌ترین زیرساخت‌های تحقیقاتی فضایی-زمینی به شمار می‌رود. در بخش نظرات منتظر دیدگاه‌ها، سوالات و تبادل نظر شما هستیم.

نویسنده نوشته: ایمان صالحی

آواتار از  ایمان صالحی