سرفه خونی (خلط خونی) علائم، دلایل و روشهای درمان کامل, سرفه خونی که در واژهنامه پزشکی با نام هموپتیز شناخته میشود، به خارج آمدن خون از مجاری تنفسی پایین (برونشها و ریهها) از طریق سرفه اطلاق میگردد. این عارضه میتواند از لکههای ریز خون در بزاق تا حجمهای زیاد خون تازه و کفآلود متغیر باشد. اگرچه همیشه نشانه بیماریهای خطرناک نیست، اما هرگز نباید نادیده گرفته شود و بررسی پزشکی بلافاصله ضروری است.
تفاوت خلط خونی با استفراغ خونی و شبهخلط تشخیص دقیق منبع خونریزی برای درمان صحیح حیاتی است. سه حالت اصلی وجود دارد که باید از یکدیگر تفکیک شوند خلط خونی واقعی خون از ریهها و برونشها منشا میگیرد.
استفراغ خونی منبع خونریزی معده یا مری است. رنگ خون تیره، قهوهای یا مشکی (مانند دانههای قهوه) است، اغلب با غذا ترکیب شده و با علائم تهوع، استفراغ و درد معده همراه میباشد. شبهخلط خونی خون از منشأ بینی، گلو یا دهان (مانند بینیخونی یا بیماری لثه) وارد حلق شده و با سرفه خارج میشود.
طبقهبندی بر اساس حجم خونریزی در ۲۴ ساعت شدت خلط خونی بر اساس حجم خون خارج شده در یک روز و شب دستهبندی میشود که تعیینکننده اولویت درمان است خلط خونی کم (خفیف) کمتر از ۲۰ میلیلیتر (معادل کمتر از یک قاشق چایخوری). خلط خونی متوسط بین ۲۰ تا ۲۰۰ میلیلیتر. خلط خونی زیاد (شدید و تهدیدکننده جان) بیش از ۲۰۰ تا ۶۰۰ میلیلیتر (نزدیک به یک پیمانه) که نیازمند مراقبتهای اورژانسی و بستری در واحد مراقبتهای ویژه (ICU) میباشد.
علل رایج و عوامل ریسک شکلگیری سرفه خونی طیف وسیعی از بیماریها میتوانند منجر به خلط خونی شوند. شایعترین عوامل شامل موارد زیر میباشند عفونتهای تنفسی برونشیت حاد، ذاتالریه (پنومونی)، سل (TB) و عفونتهای قارچی. بیماریهای مزمن مجاری هوا برونش (گسترش برونشها)، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) و آسم حاد.>بیماریهای واسکولار و سیستمیک امبولی ریه، فشار خون ریه، واسکولیتیز (التهاب رگها) و سندرم گودپچر.
تومورها سرطان ریه، تومورهای خیر برونش و متاستازهای ریه. عوامل دیگر عوارض جانبی داروهای ضدخونریزی (مانند وارفارین)، سمومسازی با مواد مخدر (مخصوصاً کوکائین)، و آسیبهای سینه. در درصدی از موارد، علیت مشخص نمیشود که به آن خلط خونی ایدیوپاتیک (بدون علت معلوم) میگویند که معمولاً پیشبینی خوبی دارد.
علائم همراه و نشانههای هشداردهنده به علاوه بر خود سرفه خونی، وجود علائم زیر میتواند به سمت تشخیص دقیقتر هدایت کند و برخی نشانههای اورژانسی هستند تنگی نفس، نفسکشی سریع یا سیانوز (آبی شدن لبها و نوک انگشتان).>درد قفسه سینه (به ویژه در امبولی ریه یا ذاتالریه). تب و لرز (نشانه عفونت فعال). ضعف عمومی، چرکی و کاهش وزن ناخواسته (هشدار برای تومور یا سل).
خونریزی از سایر نقاط (بینی، ادرار، مدفوع) که نشانه اختلالات انعقاد یا بیماریهای سیستمیک است. زمان مراجعه فوری به اورژانس (۱۱۵) در صورت مشاهده موارد زیر، بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید خونریزی حجم بالا (بیش از یک فنجان در یک ساعت). تنگی نفس شدید یا اختلال در سطح آگاهی. فشار خون پایین، چرکی یا تعریق سرد. درد قفسه سینه شدید و ناگهانی.
مراحل تشخیصی و اقدامات پزشکی پزشک برای یافتن علت ریشهای، مراحل زیر را به ترتیب انجام میدهد سوابق و معاینه فیزیکی پرسش در مورد حجم، رنگ، تعداد دفعات سرفه، سوابق سیگاری، بیماریهای پایه و مصرف دارو. شنیدن صدای ریه و بررسی علائم حیاتی. تصویربرداری رادیوگرافی قفسه سینه (CXR) به عنوان اولین قدم. در صورت نیاز سیتی اسکن ریه با برشهای نازک (HRCT) برای جزئیات بیشتر (برونش، تومور، امبولی).
برونکوسکوپی مشاهده مستقیم درون برونشها برای تعیین محل دقیق خونریزی، lấy بیوپسی و درمان موضعی (مانند بالونبندی یا تزریق دارو). آزمایشهای آزمایشگاهی CBC، پروفایل انعقاد (PT، PTT، INR)، گاز خون شریانی (ABG)، پالس اکسیمتری، و آزمایش ادرار (برای ردیابی سندرم گودپچر).
استراتژیهای درمان بر اساس شدت و علت مدیریت اورژانسی در خلط خونی شدید (حیاتزا) اولویت اول ثبات علائم حیاتی و جلوگیری از اسفیکسی (اختناق) است بستری در ICU، اکسیژندرمانی و در صورت لزوم اینتوباسیون و ونتیلاتور. قرار دادن بیمار در حالت گراویتی (ریه خونریز پایینتر) برای جلوگیری از خروپ ریه سالم.>تزریق داروهای انعقادکننده (ترانکسامیک اسید) و وازوکانستریکتورها (آدرنالین، وازوپرسین) از طریق برونکوسکوپ.
امبولیزاسیون عروق برونش (BAE) توسط رادیولوژیست تداخلی روش انتخابی و کمتهاجمی برای توقف خونریزی با نرخ موفقیت بالا. جراحی ریه (لوبکتومی یا پومونکتومی) به عنوان گزینه نهایی در موارد مقاوم بر درمان. درمان علل خاص عفونتهای باکتریایی آنتیبیوتیکهای هدفمند بر اساس کولتور و آنتیبیوگرام. سل پروتکلهای استاندارد چند دارویی (RIPE) تحت نظارت برنامه ملی کنترل سل.
سرطان ریه شیمیدرمانی، پرتودرمانی، ایمونوتراپی یا جراحی بر اساس استیجینگ. بیماریهای آتیمونی/التهابی کورتیکواستروئیدها و ایمونوسوپرسورها. اختلال انعقاد ناشی از دارو ویتامین K، پلاتلت یا پلاسما تازه یخزده برای معکوس کردن اثر وارفارین/هپارین. مدیریت خلط خونی خفیف و متوسط مراقبت (آمبولانسی) با پیگیری نزدیک. داروهای ضدسرفه (در صورت عدم خطر اسفیکسی) و آنتیبیوتیک در برونشیتهای باکتریایی.
ترک سیگار مهمترین اقدام پیشگیرانه و درمانی برای کاهش التهاب مزمن و پیشگیری از هجم مجدد. پیشگیری و نکات کلیدی برای مراقبت در منزل اگرچه پیشگیری از تمام موارد ممکن نیست، اما رعایت موارد زیر ریسک را به شدت کاهش میدهد اجتناب کامل از سیگار، هوکا و مواد مخدر استنشاقی. تزریق سینهای آنفولانزا، پنتوموکوکال و کووید-۱۹ به موقع. کنترل دقیق فشار خون، دیابت و بیماریهای قلبی-عروقی.
مشورت با پزشک قبل از شروع یا تغییر دوز داروهای رقیقکننده خون. مراجعه فوری در صورت تکرار سرفه خونی، حتی با حجم کم. خلاصه اینکه، خلط خونی یک علامت بالینی مهم است، نه یک بیماری مستقل. تشخیص سریع علت پایه و درمان هدفمند، کلید پیشگیری از مضاعفات خطرناک و بهبود پیشبینی بیماری است. هرگونه سرفه خونی، حتی اندک، مستلزم ارزیابی پزشکی است.
