تلسکوپ جیمز وب برای نخستین بار جریان دوقطبی ستاره‌ی نوپا را در کانه‌ی بر ساووش ثبت کرد

به گزارش تکنا، تلسکوپ فضایی جیمز وب التابع به ناسا تصاویر بی‌سابقه‌ای از پدیده هربیگ-هارو ثبت کرده که در آن یک جت دوقطبی با سرعت بالا در فضای می‌ان‌ستاره‌ای مشهود است. این رصد‌ها مربوط به یک جرم ستاره‌ای با فاصله‌ی تقریبا هزار سال نوری از زمین است که در کانه‌ی بر ساووش قرار دارد.

هربیگ-هارو به نواحی نورانی ستاره‌های بسیار جوان اطلاق می‌شود که در اثر بادی ستاره‌ای یا جریان‌های خروجی گاز از این ستاره‌ها به صورت امواج شوکی شکل می‌گیرند. در تصویر جدید جیمز وب، یک جریان خروجی مربوط به پیش‌ستاره کلاس صفر دیده می‌شود که شباهت ی به خورشید دارد، با این تفاوت که سن آن تنها چند ده هزار سال برآورد شده و جرم حدود هشت درصد جرم خورشید امروزی می‌انند؛ این جرم در روند تکامل نهایی به ستاره‌ای مشابه خورشید تبدیل خواهد شد.

برای تصویربرداری از این ستاره‌ی نوپا، جیمز وب از ابزار خود در نطاق فروسرخ بهره برده است، زیرا ستاره‌های تازه متولد شده در بدو حیات در بستر غاز‌های ابر‌های مولکولی اطراف خود پنهان‌اند و تنها از طریق رصد‌های فروسرخ قابل مشاهده می‌باشند. در تصاویر حاصل، امواج شوک به صورت مجموعه‌هایی در جهت پایین چپ، بالا و راست چیده شده‌اند و این شوک‌ها امکان رصد یک جت دوقطبی نازک را نیز فراهم آورده‌اند.

این رصد نوید می‌دهد که مدل‌های شکل‌گیری ستاره می‌توانند با داده‌های دقیق‌تر از چگونگی انتقال زخم و انرژی از جت‌های دوقطبی به محیط پیرامونی به‌روزرسانی شوند. درک دقیق مکانیسم خروج جریان از قطب‌های مغناطیسی پیش‌ستاره و تعامل آن با ابر مادری، کلید حل معما‌های باقی‌مانده در فیزیک ستاره‌زایی است و جیمز وب با تفکیک قدرتی که دارد، لایه‌های پنهان این فرآیند را آشکار می‌سازد.

علمای نجوم اکنون با داشتن تصاویر با تفکیک زاویه و حساسیت بی‌نظیر در طول موج‌های فروسرخ، می‌توانند ماتیک گاز، دما و تراکم را در مقیاس‌های کوچک در نواحی هربیگ-هارو اندازه بگیرند. این پیشرفت امکان تست مستقیم شبیه‌سازی‌های عددی مغناطیس-هیدرودینامیکی را فراهم می‌آورد و مسیر درک تکامل اولیه سیستم‌های کهکشان‌ها را هموار می‌کند.

به نظر تیم پژوهش، مشاهده همزمان ساختار جت و امواج شوک در یک پیش‌ستاره کلاس صفر، پرونده‌ای کامل از دینامیک تبادل ماده بین ستاره در حال شکل‌گیری و محیط پیرامونی‌اش را ترسیم می‌کند. این داده‌ها امکان محاسبه نرخ اتلاف زخم زاویه‌ای را فراهم می‌آورند که برای درک نحوه رسم‌خطی ستاره‌ها از ابر‌های مولکولی حیاتی است.

مهم‌تر از آن، طیف‌های حاصل از ابزار‌های نوری جیمز وب نشان‌دهنده خطوط اتمی و مولکولی فعال شده در ناحیه شوک هستند که دما و تراکم گازی را در مقیاس‌های زیرثانیه‌ای و زیرثانیه‌زاویه‌ای آشکار می‌سازند. چنین جزئیاتی پیش از این تنها در شبیه‌سازی‌های نظری قابل پیش‌بینی بود و اکنون به عنوان مشاهدات مستقیم در دسترس قرار گرفته‌اند.

تحلیل‌های پیشین الأرضی محدود به طول موج‌های نوری قابل مشاهده و نزدیک فروسرخ بودند که از لایه‌های عمیق ابر مولکولی پنهان می‌ماندند. جیمز وب با پوشش طیف گسترده در می‌ان‌فروسرخ، این مانع را از بین برده و تصویری سه‌بعدی از لایه‌بندی جریان و تعامل آن با دیواره‌های حفره‌ی جریان را ارائه می‌دهد.

پیش‌بینی می‌شود که رصد‌های پیوسته در سال‌های آینده، تغییرات زمانی در ساختار جت و پیشرفت امواج شوک را ردیابی کنند و بدین‌وسیله مدل‌های تکامل پویای ستاره‌های کم‌جرم را بسنجند. این پایش‌های طولانی‌مدت، کلید فهم مکانیسم‌های کنترل‌کننده نرخ ستاره‌زایی در کهکشان ما و کهکشان‌های دور است.

در جمع‌بندی، ثبت اولین تصویر مستقیم جریان دوقطبی یک پیش‌ستاره کلاس صفر توسط جیمز وب، نقطه عطفی در نجوم رصدی محسوب می‌شود که مرز بین نظریه و مشاهده را در فیزیک ستاره‌زایی اولیه به هم می‌زند و افق‌های تازه‌ای برای کاوش ریشه‌های سیستم شمسی ما گشوده است.

همکاری آتی جیمز وب با آرایه‌ی بزرگ می‌لی‌متری أتاکاما (ALMA) امکان مقایسه مستقیم بین ساختار جت در می‌ان‌فروسرخ و توزیع گاز سرد در موج‌های رادیویی را فراهم می‌کند تا مکانیسم‌های تغذیه و اتلاف زخم در مقیاس‌های مختلف آشکار شود.

این داده‌های چندپهلویی، پایه‌ای برای درک نحوه تزریق عناصر سنگین و مولک آلی به دیسک‌های کهکشان‌زا فراهم می‌آورند و به روشن‌سازی ریشه‌های شیمیایی سیستم‌های کهکشان‌شکل در جهان می‌پردازند.

نویسنده نوشته: ایمان صالحی

آواتار از  ایمان صالحی