بازدید از آثار تاریخی بخش مهمی از هر سفر داخلی محسوب میشود و شهر طبس در خراسان جنوبی یکی از مقاصد غنی از نظر میراث باستانی است. ارگ طبس که به نام دژ کهن نیز شهرت دارد، از کهنترین قلعہهای ایرانزمین بهشمار میرود و تاریخدانان از آن پیش از ورود اسلام به ایران خبر میدهند. این بنا در آغاز در حاشیه شهر قرار داشته و از حملات دشمنان دفاع میکرده، اما با گسترش شهرسازی اکنون در خیابان واعظ در مرکز شهر طبس واقع شده است.
ناصرخسرو، جهانگرد و شاعر ایرانی، مدتی در این قلعه زندگی کرده و در سفرنامهاش توصیفات ارزشمندی از دژ کهن و شهر طبس تدوین نموده است. بر اساس نوشتههای او، این ارگ چندین بار شهر را در برابر تهاجم دشمنان حفظ کرده و اهمیت استراتژیک بسیاری داشته است. مطالعه سفرنامه ناصرخسرو میتواند دیدگاه عمیقتری درباره تاریخ این بنا فراهم آورد.
بخش اعظم معماری حال حاضر ارگ مربوط به دورۀ قاجار است. در سال ۱۲۱۶ هجری قمری، میرحسینخان دستور گسترش و ساختوساز واسع در این مجموعه صادر کرد. تا نیمه اول قرن چهاردهم هجری شمسی ارگ همچنان سکونتی بوده و بخشهای مختلف آن کاربردی داشتند، اما زلزلهی سال ۱۳۵۷ خورشیدی ساختمان را به طور کامل ویران نمود. پس از زلزله مکان رها ماند؛ سید علی میرزا، تنها ساکن دائم ارگ که در خرابهها با یاری مردم زندگی میکرد، در همین واقعه فوت و پیکر او پس از مدتی از زیر آوار بیرونآورده و برایش مزار آبرومندی ساخته شد که اکنون در بازدید از دژ کهن قابل دیدن است.
در دورۀ توسعه قاجاریه، ارگ طبس شامل شش برج مهم بود که نامگذاری هر برجی بر اساس فردی بود که در آن سکونت داشت؛ برج نادر میرزا از معروفترین آنهاست. در حال حاضر از گ تنها ویرانههایی در دو بخش دیوارهای شهر و بخش میانی باقی مانده است. در بخش میانی پنج خانه با معماری سنتی و یک حوض مرکزی قرار دارد که آب آن از طریق قناتهای شهر تامین میگردید. خانهها در دل زمین حفاری شده تا در برابر حرارت غلیظ بیابان عایق باشند و در گوشهای از حیاط اثر یک مطبخ قدیمی مشاهده میشود. روایات حکایت از وجود راههای زیرزمینی دارد که از قلعه به بیرون شهر میرفتند و از آنها اسبسواران میگذردند. به دلیل آبوهوی گرم و خشک طبس، کل معماری از گل و خشت بومی ساخته شده و از نظر فنی معماری ویژه خود را در دورۀ احداث داشته است.
طبس شهر بیابانی با آبوهوی گرم و خشک و بارش بسیار کم است. تابستانها بسیار داغ و شبهای زمستانی نسبتا سرد میباشند؛ از این رو بهترین بازه زمانی برای سفر و بازدید از ارگ طبس، از اسفند تا أواخر اردیبهشت است. در این ماهها هوا معتدل و مطلوب است و میتوان به راحتی از جاذبههای شهر دیدن کرد. در ایام نوروز نیز مراسمهای سنتی جذابی در طبس برگزار میگردد که تجربهی متفاوتی را به مسافران هدیه میدهد.

برای برنامهریزی سفر به طبس، پیشخرید بلیط قطار از طریق اپلیکیشن فلایتودی توصیه میشود؛ چون در روزهای نزدیک به عید نوروز تقاضا بالا است و یافتن بلیط دشوار میگردد. این پلتفرم امکان رزرو بلیط هواپیما و اقامتگاه را نیز در یک جا فراهم آورده تا تجربهی سفر راحتتری را برای شما به ارمغان بیاورد.
