آمنوره (فقدان قاعدگی) علائم، علل، تشخیص و روشهای درمان کامل, آمنوره به حالتی اطلاق میشود که در آن قاعدگی به مدت سه ماه یا بیشتر متوقف میشود. اگرچه علامت اصلی این مشکل قطع پریود است، اما بسته به عامل اصلی، علائم دیگری نیز ممکن است همراه آن ظاهر گردد. در این مقاله به بررسی انواع آمنوره، دلایل بروز، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی میپردازیم.
مکانیزم عملکرد چرخه قاعدگی چرخه ماهانه منظم یک فرآیند پیچیده است که تحت کنترل هیپوتالاموس و غده هیپوفیز در مغز قرار دارد. هیپوتالاموس فعالیت هیپوفیز را تنظیم کرده و هیپوفیز نیز با ترشح هورمونها، تخمکگذاری و تولید استروژن و پروژسترون در تخمدانها را مدیریت میکند.
لکرد هیپوتالاموس، هیپوفیز، تخمدانها یا رحم میتواند منجر به اختلال قاعدگی شود. آمنوره چیست و چه انواعی دارد؟
تقریباً یک از هر چهار زن در طول عمر حداقل یک بار دچار آمنوره میشود. این اختلال به دو دسته اصلی تقسیم میگردد ۱. آمنوره اولیه اگر دخترک تا سن ۱۵ سالگی یا تا پنج سال پس از ظهور علائم بلوغ (مانند رشد سینه) اولین قاعدگی خود را نداشته باشد، از آمنوره اولیه سخن میگویند. ریشه این نوع معمولاً در عوامل ژنتیکی (مانند سندرم ترنر)، ناهنجاریهای مادرزادی دستگاه تولیدمثل یا مشکلات هورمونی ناشی از مغز و هیپوفیز جستجو میشود. ۲.
، تغییرات وزنی ناگهانی، ورزش بیش از حد، مصرف برخی داروها (مانند قرصهای ضدبارداری، آنتیهیستامینها و ضدافسردگیها) و بیماریهای مزمن است.
علائم همراهکننده آمنوره علاوه بر قطع قاعدگی، بسته به علت اصلی ممکن است علائم زیر نیز مشاهده گردد ترشح شیر از سینه (گالاکتوره)، رشد موهای زائد (هیرسوتیسم)، آکنه، سردرد، تغییرات بینایی، سوزش واژن، فلج صورت یا علائم مربوط به اختلالات تیروئید.
عوامل ریسک و دلایل بروز عوامل زیر احتمال ابتلا را افزایش میدهند سابقه خانوادگی آمنوره یا یائسگی زودرس، اضافهوزن یا کموزن شدید، اختلال خوردن (انورکسیا یا بولیمیا)، ورزشهای سنگین و استهلاکی، رژیمهای ناسالم، استرس مزمن و ابتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت یا بیماریهای رودهای.
علل طبیعی و فیزیولوژیک بارداری (رایجترین علت آمنوره ثانویه) شیردهی یائسگی طبیعی جراحی برداشتن رحم یا تخمدان علل بالینی و مرضی اختلال هورمونی سندرم تودهای تخمدان (PCOS)، پرولاکتین خون بالا، کمکاری یا پرکارکرد تیروئید، نارسایی اولیه تخمدان (POI). مشکلات ساختاری چسبندگی بطانه رحم (سندرم آشرمن)، عدم توسعه مادرزادی واژن یا رحم، سپتوم واژن.
عوامل مغزی و هیپوفیزی تومورهای خوشخیم هیپوفیز، آمنوره هیپوتالامیک (ناشی از استرس، کموزن، ورزش شدید). داروها داروهای ضد روانپریشی، ضد افسردگی، شیمیدرمانی، قرصهای ضدبارداری (مخصوصاً دپو-پروو و آیودیهای هورمونی). نکته مهم آمنوره پس از قطع قرص ضدبارداری معمولاً موقت است و ممکن است تا سه ماه طول بکشد تا چرخه طبیعی برقرار گردد. اگر پس از چهار ماه قاعدگی آغاز نشد، مراجعه به پزشک الزامی است.
عوارض و پیامدهای طولانیمدت اگرچه آمنوره به خودی خود جانتهدیدکننده نیست، اما تداوم طولانی آن میتواند به عوارضی منجر شود پوکی استخوان و افزایش خطر شکستگی (به دلیل کمبود استروژن)، ناباروری (به دلیل عدم تخمکگذاری)، درد لگن مزمن، افزایش خطر سقط جنین در صورت بارداری و مشکلات روانی ناشی از نگرانی و اضطراب.
فرآیند تشخیص آمنوره پزشک با پرسش از سوابق پزشکی، معاینه فیزیکی و درخواست آزمایشهای زیر علت را تشخیص میدهد آزمایش بارداری (به عنوان گام اول) آزمایشهای خونی سطح FSH، LH، استروژن، پرولاکتین، TSH، تستوسترون و آزمایش ژنتیکی (کاریوتایپ) در موارد مشکوک به سندرمهای ژنتیکی تصویربرداری سونوگرافی ترانسواژینال برای ارزیابی رحم و تخمدان، MRI مغز در صورت شک به تومور هیپوفیز تست چالش با پروژسترون یا استروژن-پروژسترون برای ارزیابی واکنش بطانه رحم اهمیت ثبت تقویم قاعدگی ثبت دقیق تاریخچه قاعدگی (تاریخ شروع، مدت زمان، شدت خونریزی، علائم همراه، استرس، تغذیه، ورزش و داروها) در اپلیکیشن یا دفترچه، به پزشک کمک شایانی برای تشخیص سریعتر و دقیقتر میکند.
رویکردهای درمانی و مدیریت درمان به طور کامل به علت اصلی بستگی دارد تغییرات سبک زندگی رسیدن به وزن ایدهآل (افزایش وزن در کموزنها، کاهش وزن در چاقی)، کاهش شدت ورزش، مدیریت استرس با تکنیکهای ریلکساسیون و مشاوره. درمان هورمونی قرصهای ترکیبی استروژن-پروژسترون برای تنظیم چرخه، داروهای القای تخمکگذاری (کلومیفین، لتروزول) در صورت تمایل به بارداری، آگونیستهای در موارد خاص.
درمان علت پایه داروهای تیروئید، کبرگولین برای پرولاکتین خون بالا، کنترل قند خون در دیابت. جراحی در موارد نادر برای رفع موانع ساختاری (باز کردن پرده بکارت مسدود، استئکتومی سپتوم واژن، هیستروسکوپی برای چسبندگی رحم، جراحی تومور هیپوفیز).
پیشگیری از بروز مجدد حفظ سلامت کلی کلید پیشگیری از آمنوره ثانویه است تغذیه متعادل و کامل، برنامه ورزشی معتدل و منظم، کنترل استرس، خواب کافی، مراقبتهای منظم زنان (پاپ اسمیر، سونگرافی، معاینه لگن) و ثبت دورههای قاعدگی برای شناسایی زودهنگام هرگونه اختلال. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟ به طور فوری به متخصص زنان مراجعه کنید اگر بیش از ۱۵ سال دارید و هنوز اولین قاعدگی را نداشتهاید.
۳ ماه متوالی قاعدگی نداشتهاید (یا ۶ ماه در صورت سابقه نامنظمی). ترشح شیر از سینه، سردرد شدید، اختلال بینایی یا رشد موهای زائد دارید. علائم بیحواس، بیقراری، لرز دست یا خستگی شدید (نشانه تیروئید) مشاهده میکنید. جمعبندی آمنوره نشانهای است که بدن دچار اختلال هورمونی، ساختاری یا سبک زندگی شده است.
تشخیص زودهنگام و درمان هدفمند علت اصلی، میتواند چرخه قاعدگی را بازیابی کرده و از عوارض طولانیمدت مانند پوکی استخوان و ناباروری پیشگیری نماید. اگر با قطع قاعدگی مواجه هستید، از مراجعه به پزشک متخصص زنان غافل نشوید؛ چون در اکثر موارد با درمان مناسب، قاعدگی به صورت طبیعی باز میگردد.
